امروز خمین گفتوگو میکند:منبع کنترل درونی کلید تربیت فرزندان مسئولیتپذیر است
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «امروز خمین»، گفتوگویی با دکتر محمدی، روانشناس کودک، ترتیب دادهایم تا به بررسی ابعاد مختلف «مسئولیتپذیری» در کودکان بپردازیم. وی در این نشست با تأکید بر تفاوت سبکهای فرزندپروری، از نقش حیاتی آن در شکلگیری شخصیت کودک سخن گفت. آنچه در ادامه میخوانید حاصل این گفتوگوست.
امروز خمین: خانم دکتر، یکی از نکاتی که در صحبتهایتان زیاد به آن اشاره کردید، تفاوتهای فردی کودکان بود. به نظر شما چرا برخی والدین این تفاوتها را نادیده میگیرند و چگونه میتوانند رویکرد خود را اصلاح کنند؟
دکتر محمدی: به این دلیل ساده که هر کودکی دارای تواناییها، خلقیات و روشهای منحصربهفرد خود برای حل مسائل است. مشکل از جایی شروع میشود که والدین انتظار دارند همه فرزندانشان یک جور فکر کنند، یک جور رفتار کنند و یک جور مسئلهشان را حل کنند. در حالی که وظیفه ما این نیست که یک روش واحد را به همه تحمیل کنیم. ما باید مشاهدهگر خوبی باشیم، توانمندیهای هر کودک را بشناسیم و متناسب با همان تواناییها، به او در یافتن مسیرش کمک کنیم. این اولین گام برای پذیرش تفاوتهاست.
امروز خمین: شما در دستهبندیهایتان از سه سبک اصلی فرزندپروری شامل والدین سختگیر، آسانگیر و مشارکتی نام بردید. ویژگیهای والدین مشارکتی را چه میدانید و چرا این سبک را مؤثرتر میدانید؟
دکتر محمدی: مهمترین ویژگی والدین مشارکتی که آنها را از دو سبک دیگر متمایز میکند، رویکرد «پرسشگری» آنهاست. این والدین یکتنه برای کودک تصمیم نمیگیرند و او را به مسیر مورد نظر خود هدایت نمیکنند. بلکه با پرسشهای بهجا، کودک را به تفکر وامیدارند؛ از او درباره افکار، احساسات، رفتارها و تصمیماتی که میخواهد بگیرد نظرخواهی میکنند. این گفتگوی دوسویه، زمینهساز پرورش هویت مستقل و مسئولیتپذیر در کودک میشود. در مقابل، والدین سختگیر با تحمیل نظر خود و والدین آسانگیر با بیتفاوتی، چنین فرصتی را از کودک میگیرند.
امروز خمین: بحث اصلی شما مسئولیتپذیری بود. اگر بخواهیم یک تعریف شفاف از کودک مسئولیتپذیر داشته باشیم، چه میگویید و ریشههای آن را در کجا باید جستجو کرد؟
دکتر محمدی: مسئولیتپذیری یعنی توانایی پذیرش تعهدات در قبال خود، دیگران و جامعه. یک کودک مسئولیتپذیر کسی است که یاد گرفته در قبال سلامت جسم و روان خود، در قبال خانواده و دوستانش و در نهایت در قبال محیط زیست و جامعهای که در آن زندگی میکند، احساس تعهد داشته باشد.
اما برای درک عمیقتر این موضوع، باید با مفهومی به نام «منبع کنترل» آشنا شویم. ما دو نوع منبع کنترل داریم:
۱. منبع کنترل درونی: این افراد موفقیتها و شکستهای خود را عمدتاً به توانایی و تلاش خود نسبت میدهند. مثلاً اگر در امتحانی قبول شوند، میگویند «خوب خواندم» و اگر رد شوند، میگویند «کافی تلاش نکردم».
۲. منبع کنترل بیرونی: این افراد موفقیت و شکست را به عوامل خارجی مانند شانس، اقبال یا دیگران نسبت میدهند. جملاتی مثل «بدشانس بودم» یا «اگر معلم خوب داشتیم قبول میشدم» نشانههای این طرز فکر است.
بدیهی است که افراد مسئولیتپذیر، دارای منبع کنترل درونی هستند و ما به عنوان والدین باید با روشهای صحیح تربیتی، زمینه شکلگیری این نگرش را در فرزندان خود فراهم کنیم.
امروز خمین: بسیاری از والدین نمیدانند که از چه سنی باید توقع مسئولیتپذیری از کودک داشته باشند. به نظر شما نقطه شروع این فرآیند چه زمانی است؟
دکتر محمدی: شاید برای بسیاری از والدین جالب باشد اگر بگویم ریشه مسئولیتپذیری امری فطری است و نشانههای آن را میتوان از حدود دو سالگی مشاهده کرد. زمانی که کودک اصرار میکند «من خودم این کار را انجام میدهم»، مثلاً میخواهد خودش کفشش را بپوشد یا بشقابش را سر سفره ببرد، این دقیقاً همان میل درونی برای پذیرش مسئولیت است. متأسفانه گاهی والدین سختگیر و نگران، با دخالتهای بیجا و گفتن جملاتی مثل «تو نمیتوانی» یا «بگذار من انجام دهم»، این شوق درونی را در کودک از بین میبرند و باعث میشوند که به مرور زمان از پذیرش مسئولیت طفره برود. یک نکته بسیار مهم دیگر این است که هرگز نباید مسئولیتهای بیش از توان کودک را به او تحمیل کنیم. این کار که در واقع نوعی «بیگاری کشیدن» از کودک است، منجر به شکلگیری «هویت شکست» در او میشود. باید مسئولیتهایی متناسب با سن و تواناییهایش به او بدهیم تا با تلاش خود به موفقیت برسد و «هویت موفق» در او شکل بگیرد.
امروز خمین: اگر بخواهید یک توصیه عملی و کلیدی به والدین برای تربیت فرزندانی مسئولیتپذیر داشته باشید، آن توصیه چیست؟
دکتر محمدی: اولین و مهمترین توصیه من «صبر» است. صبر به این معنا که به کودک فرصت آزمون و خطا بدهیم. اجازه دهیم کفش را اشتباه بپوشد تا خودش ناراحتی آن را تجربه کند. او را در خریدها مشارکت دهیم و به او آموزش دهیم که برای خرید یک لباس به چه نکاتی باید توجه کند. دومین توصیه مهم، «چرخشی کردن مسئولیتها» در خانواده است. اگر همیشه یک کودک مسئول جمعکردن سفره باشد، به مرور احساس میکند در حقش اجحاف شده و این کار را از روی اجبار انجام میدهد. اما اگر مسئولیتها مانند چیدن سفره، جمع کردن آن، بیرون بردن زباله و… بین اعضای خانواده به صورت چرخشی تقسیم شود، کودک یاد میگیرد در قبال همه امور خانه احساس مسئولیت کند. این گونه فرزندان برای زندگی مستقل در آینده، چه در دوران دانشجویی و چه پس از ازدواج، آمادگی بیشتری خواهند داشت.
انتهای خبر/
دیدگاهتان را بنویسید